Adhyāya 1 · Vallī 1
Kaṭha_1.1.1–1.1.29 · Nachiketa's Three Boons
1.1.1
Kaṭha_1.1.1
Devanāgarī
ॐ उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ ।
तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥
ॐ उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ ।
तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥
IAST
oṃ uśan ha vai vājaśravasaḥ sarvavedasaṃ dadau |
tasya ha naciketā nāma putra āsa ||
oṃ uśan ha vai vājaśravasaḥ sarvavedasaṃ dadau |
tasya ha naciketā nāma putra āsa ||
1.1.2
Kaṭha_1.1.2
Devanāgarī
तँ ह कुमारँ सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धा विवेश सोऽमन्यत ॥
तँ ह कुमारँ सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धा विवेश सोऽमन्यत ॥
IAST
taṃ ha kumāraṃ santaṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā viveśa so'manyata ||
taṃ ha kumāraṃ santaṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā viveśa so'manyata ||
1.1.3
Kaṭha_1.1.3
Devanāgarī
पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः ।
अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥
पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः ।
अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥
IAST
pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ |
anandā nāma te lokās tān sa gacchati tā dadat ||
pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ |
anandā nāma te lokās tān sa gacchati tā dadat ||
1.1.4
Kaṭha_1.1.4
Devanāgarī
स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति ।
द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥
स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति ।
द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥
IAST
sa hovāca pitaraṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti |
dvitīyaṃ tṛtīyaṃ taṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti ||
sa hovāca pitaraṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti |
dvitīyaṃ tṛtīyaṃ taṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti ||
1.1.5
Kaṭha_1.1.5
Devanāgarī
बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः ।
किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥
बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः ।
किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥
IAST
bahūnām emi prathamo bahūnām emi madhyamaḥ |
kiṃ svid yamasya kartavyaṃ yan mayā'dya kariṣyati ||
bahūnām emi prathamo bahūnām emi madhyamaḥ |
kiṃ svid yamasya kartavyaṃ yan mayā'dya kariṣyati ||
1.1.6
Kaṭha_1.1.6
Devanāgarī
अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे ।
सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥
अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे ।
सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥
IAST
anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathā'pare |
sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam ivājāyate punaḥ ||
anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathā'pare |
sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam ivājāyate punaḥ ||
1.1.7
Kaṭha_1.1.7
Devanāgarī
वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् ।
तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥
वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् ।
तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥
IAST
vaiśvānaraḥ praviśaty atithir brāhmaṇo gṛhān |
tasyaitāṃ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam ||
vaiśvānaraḥ praviśaty atithir brāhmaṇo gṛhān |
tasyaitāṃ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam ||
1.1.8
Kaṭha_1.1.8
Devanāgarī
आशाप्रतीक्षे संगतं सूनृतां चेष्टापूर्ते पुत्रपशूंश्च सर्वान् ।
एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन् वसति ब्राह्मणो गृहे ॥
आशाप्रतीक्षे संगतं सूनृतां चेष्टापूर्ते पुत्रपशूंश्च सर्वान् ।
एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन् वसति ब्राह्मणो गृहे ॥
IAST
āśāpratīkṣe saṃgataṃ sūnṛtāṃ ceṣṭāpūrte putrapaśūṃś ca sarvān |
etad vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnan vasati brāhmaṇo gṛhe ||
āśāpratīkṣe saṃgataṃ sūnṛtāṃ ceṣṭāpūrte putrapaśūṃś ca sarvān |
etad vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnan vasati brāhmaṇo gṛhe ||
1.1.9
Kaṭha_1.1.9
Devanāgarī
तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मेऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः ।
नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥
तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मेऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः ।
नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥
IAST
tisro rātrīr yad avātsīr gṛhe me'naśnan brahmann atithir namasyaḥ |
namas te'stu brahman svasti me'stu tasmāt prati trīn varān vṛṇīṣva ||
tisro rātrīr yad avātsīr gṛhe me'naśnan brahmann atithir namasyaḥ |
namas te'stu brahman svasti me'stu tasmāt prati trīn varān vṛṇīṣva ||
1.1.10
Kaṭha_1.1.10
Devanāgarī
शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो ।
त्वत्प्रसृष्टं माऽभिवदेत्प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥
शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो ।
त्वत्प्रसृष्टं माऽभिवदेत्प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥
IAST
śāntasaṅkalpaḥ sumanā yathā syād vītamanyur gautamo mā'bhi mṛtyo |
tvatprasṛṣṭaṃ mābhivadet pratīta etat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe ||
śāntasaṅkalpaḥ sumanā yathā syād vītamanyur gautamo mā'bhi mṛtyo |
tvatprasṛṣṭaṃ mābhivadet pratīta etat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe ||
1.1.11
Kaṭha_1.1.11
Devanāgarī
यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः ।
सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युः त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् ॥
यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः ।
सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युः त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् ॥
IAST
yathā purastād bhavitā pratīta auddālakir āruṇir matprasṛṣṭaḥ |
sukhaṃ rātrīḥ śayitā vītamanyuḥ tvāṃ dadṛśivān mṛtyumukhāt pramuktam ||
yathā purastād bhavitā pratīta auddālakir āruṇir matprasṛṣṭaḥ |
sukhaṃ rātrīḥ śayitā vītamanyuḥ tvāṃ dadṛśivān mṛtyumukhāt pramuktam ||
1.1.12
Kaṭha_1.1.12
Devanāgarī
स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति ।
उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥
स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति ।
उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥
IAST
svarge loke na bhayaṃ kiñcanāsti na tatra tvaṃ na jarayā bibheti |
ubhe tīrtvā'śanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke ||
svarge loke na bhayaṃ kiñcanāsti na tatra tvaṃ na jarayā bibheti |
ubhe tīrtvā'śanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke ||
1.1.13
Kaṭha_1.1.13
Devanāgarī
स त्वमग्निं स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि त्वं श्रद्धधानाय मह्यम् ।
स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥
स त्वमग्निं स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि त्वं श्रद्धधानाय मह्यम् ।
स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥
IAST
sa tvam agniṃ svargyam adhyeṣi mṛtyo prabrūhi tvaṃ śraddadhānāya mahyam |
svargalokā amṛtatvaṃ bhajanta etad dvitīyena vṛṇe vareṇa ||
sa tvam agniṃ svargyam adhyeṣi mṛtyo prabrūhi tvaṃ śraddadhānāya mahyam |
svargalokā amṛtatvaṃ bhajanta etad dvitīyena vṛṇe vareṇa ||
1.1.14
Kaṭha_1.1.14
Devanāgarī
प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् ।
अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥
प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् ।
अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥
IAST
pra te bravīmi tad u me nibodha svargyam agniṃ naciketaḥ prajānan |
anantalokāptim atho pratiṣṭhāṃ viddhi tvam etaṃ nihitaṃ guhāyām ||
pra te bravīmi tad u me nibodha svargyam agniṃ naciketaḥ prajānan |
anantalokāptim atho pratiṣṭhāṃ viddhi tvam etaṃ nihitaṃ guhāyām ||
1.1.15
Kaṭha_1.1.15
Devanāgarī
लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा ।
स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥
लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा ।
स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥
IAST
lokādim agniṃ tam uvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīr vā yathā vā |
sa cāpi tat pratyavadad yathoktam athāsya mṛtyuḥ punar evāha tuṣṭaḥ ||
lokādim agniṃ tam uvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīr vā yathā vā |
sa cāpi tat pratyavadad yathoktam athāsya mṛtyuḥ punar evāha tuṣṭaḥ ||
1.1.16
Kaṭha_1.1.16
Devanāgarī
तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः ।
तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥
तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः ।
तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥
IAST
tam abravīt prīyamāṇo mahātmā varaṃ tavaihādya dadāmi bhūyaḥ |
tavaiva nāmnā bhavitā'yam agniḥ sṛṅkāṃ cemām anekarūpāṃ gṛhāṇa ||
tam abravīt prīyamāṇo mahātmā varaṃ tavaihādya dadāmi bhūyaḥ |
tavaiva nāmnā bhavitā'yam agniḥ sṛṅkāṃ cemām anekarūpāṃ gṛhāṇa ||
1.1.17
Kaṭha_1.1.17
Devanāgarī
त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू ।
ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥
त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू ।
ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥
IAST
triṇāciketas tribhir etya sandhiṃ trikarmakṛt tarati janmamṛtyū |
brahmajajñaṃ devam īḍyaṃ viditvā nicāyyemāṃ śāntim atyantam eti ||
triṇāciketas tribhir etya sandhiṃ trikarmakṛt tarati janmamṛtyū |
brahmajajñaṃ devam īḍyaṃ viditvā nicāyyemāṃ śāntim atyantam eti ||
1.1.18
Kaṭha_1.1.18
Devanāgarī
त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वांश्चिनुते नाचिकेतम् ।
स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥
त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वांश्चिनुते नाचिकेतम् ।
स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥
IAST
triṇāciketas trayam etad viditvā ya evaṃ vidvāṃś cinute nāciketam |
sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||
triṇāciketas trayam etad viditvā ya evaṃ vidvāṃś cinute nāciketam |
sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||
1.1.19
Kaṭha_1.1.19
Devanāgarī
एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण ।
एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस्तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥
एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण ।
एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस्तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥
IAST
eṣa te'gniḥ naciketaḥ svargyo yam avṛṇīthā dvitīyena vareṇa |
etam agniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsaḥ tṛtīyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva ||
eṣa te'gniḥ naciketaḥ svargyo yam avṛṇīthā dvitīyena vareṇa |
etam agniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsaḥ tṛtīyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva ||
1.1.20
Kaṭha_1.1.20
Devanāgarī
येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके ।
एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः ॥
येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके ।
एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः ॥
IAST
yeyaṃ prete vicikitsā manuṣye'stīty eke nāyam astīti caike |
etad vidyām anuśiṣṭas tvayā'haṃ varāṇām eṣa varas tṛtīyaḥ ||
yeyaṃ prete vicikitsā manuṣye'stīty eke nāyam astīti caike |
etad vidyām anuśiṣṭas tvayā'haṃ varāṇām eṣa varas tṛtīyaḥ ||
1.1.21
Kaṭha_1.1.21
Devanāgarī
देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः ।
अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥
देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः ।
अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥
IAST
devair atrāpi vicikitsitaṃ purā na hi suvijñeyam aṇur eṣa dharmaḥ |
anyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva mā moparotsīr ati mā sṛjainam ||
devair atrāpi vicikitsitaṃ purā na hi suvijñeyam aṇur eṣa dharmaḥ |
anyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva mā moparotsīr ati mā sṛjainam ||
1.1.22
Kaṭha_1.1.22
Devanāgarī
देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ ।
वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥
देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ ।
वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥
IAST
devair atrāpi vicikitsitaṃ kila tvaṃ ca mṛtyo yan na sujñeyam āttha |
vaktā cāsya tvādṛg anyo na labhyo nānyo varas tulya etasya kaścit ||
devair atrāpi vicikitsitaṃ kila tvaṃ ca mṛtyo yan na sujñeyam āttha |
vaktā cāsya tvādṛg anyo na labhyo nānyo varas tulya etasya kaścit ||
1.1.23
Kaṭha_1.1.23
Devanāgarī
शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्व बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् ।
भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥
शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्व बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् ।
भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥
IAST
śatāyuṣaḥ putrapautrān vṛṇīṣva bahūn paśūn hastihiraṇyam aśvān |
bhūmer mahad āyatanaṃ vṛṇīṣva svayaṃ ca jīva śarado yāvad icchasi ||
śatāyuṣaḥ putrapautrān vṛṇīṣva bahūn paśūn hastihiraṇyam aśvān |
bhūmer mahad āyatanaṃ vṛṇīṣva svayaṃ ca jīva śarado yāvad icchasi ||
1.1.24
Kaṭha_1.1.24
Devanāgarī
एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च ।
महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥
एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च ।
महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥
IAST
etat tulyaṃ yadi manyase varaṃ vṛṇīṣva vittaṃ cirajīvikāṃ ca |
mahābhūmau naciketas tvam edhi kāmānāṃ tvā kāmabhājaṃ karomi ||
etat tulyaṃ yadi manyase varaṃ vṛṇīṣva vittaṃ cirajīvikāṃ ca |
mahābhūmau naciketas tvam edhi kāmānāṃ tvā kāmabhājaṃ karomi ||
1.1.25
Kaṭha_1.1.25
Devanāgarī
ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामांश्छन्दतः प्रार्थयस्व ।
इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः ।
आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः ॥
ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामांश्छन्दतः प्रार्थयस्व ।
इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः ।
आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः ॥
IAST
ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmāṃś chandataḥ prārthayasva |
imā rāmāḥ sarathāḥ satūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ |
ābhir matprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇaṃ mā'nuprākṣīḥ ||
ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmāṃś chandataḥ prārthayasva |
imā rāmāḥ sarathāḥ satūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ |
ābhir matprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇaṃ mā'nuprākṣīḥ ||
1.1.26
Kaṭha_1.1.26
Devanāgarī
श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत्सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः ।
अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते ॥
श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत्सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः ।
अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते ॥
IAST
śvobhāvā martyasya yad antakaitat sarvendriyāṇāṃ jarayanti tejaḥ |
api sarvaṃ jīvitam alpam eva tavaiva vāhās tava nṛtyagīte ||
śvobhāvā martyasya yad antakaitat sarvendriyāṇāṃ jarayanti tejaḥ |
api sarvaṃ jīvitam alpam eva tavaiva vāhās tava nṛtyagīte ||
1.1.27
Kaṭha_1.1.27
Devanāgarī
न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा ।
जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव ॥
न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा ।
जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव ॥
IAST
na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittam adrākṣma cet tvā |
jīviṣyāmo yāvad īśiṣyasi tvaṃ varas tu me varaṇīyaḥ sa eva ||
na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittam adrākṣma cet tvā |
jīviṣyāmo yāvad īśiṣyasi tvaṃ varas tu me varaṇīyaḥ sa eva ||
1.1.28
Kaṭha_1.1.28
Devanāgarī
अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् ।
अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥
अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् ।
अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥
IAST
ajīryatām amṛtānām upetya jīryan martyaḥ kvadhaḥsthaḥ prajānan |
abhidhyāyan varṇaratipramodān atidīrghe jīvite ko rameta ||
ajīryatām amṛtānām upetya jīryan martyaḥ kvadhaḥsthaḥ prajānan |
abhidhyāyan varṇaratipramodān atidīrghe jīvite ko rameta ||
1.1.29
Kaṭha_1.1.29
Devanāgarī
यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् ।
योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥
यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् ।
योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥
IAST
yasminn idaṃ vicikitsanti mṛtyo yat sāmparāye mahati brūhi nas tat |
yo'yaṃ varo gūḍham anupraviṣṭo nānyaṃ tasmān naciketā vṛṇīte ||
yasminn idaṃ vicikitsanti mṛtyo yat sāmparāye mahati brūhi nas tat |
yo'yaṃ varo gūḍham anupraviṣṭo nānyaṃ tasmān naciketā vṛṇīte ||
Adhyāya 1 · Vallī 2
Kaṭha_1.2.1–1.2.25 · The Path to Brahman
1.2.1
Kaṭha_1.2.1
Devanāgarī
अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषं सिनीतः ।
तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥
अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषं सिनीतः ।
तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥
IAST
anyac chreyo'nyad utaiva preyas te ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ |
tayoḥ śreya ādadānasya sādhu bhavati hīyate'rthād ya u preyo vṛṇīte ||
anyac chreyo'nyad utaiva preyas te ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ |
tayoḥ śreya ādadānasya sādhu bhavati hīyate'rthād ya u preyo vṛṇīte ||
1.2.2
Kaṭha_1.2.2
Devanāgarī
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः ।
श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते ॥
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः ।
श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते ॥
IAST
śreyaś ca preyaś ca manuṣyam etaḥ tau samparītya vivinakti dhīraḥ |
śreyo hi dhīro'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakṣemād vṛṇīte ||
śreyaś ca preyaś ca manuṣyam etaḥ tau samparītya vivinakti dhīraḥ |
śreyo hi dhīro'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakṣemād vṛṇīte ||
1.2.3
Kaṭha_1.2.3
Devanāgarī
स त्वं प्रियान्प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ।
नैतां सृङ्कां वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥
स त्वं प्रियान्प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ।
नैतां सृङ्कां वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥
IAST
sa tvaṃ priyān priyarūpāṃś ca kāmān abhidhyāyann aciketo'tyasrākṣīḥ |
naitāṃ sṛṅkāṃ vittamayīm avāpto yasyāṃ majjanti bahavo manuṣyāḥ ||
sa tvaṃ priyān priyarūpāṃś ca kāmān abhidhyāyann aciketo'tyasrākṣīḥ |
naitāṃ sṛṅkāṃ vittamayīm avāpto yasyāṃ majjanti bahavo manuṣyāḥ ||
1.2.4
Kaṭha_1.2.4
Devanāgarī
दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता ।
विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त ॥
दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता ।
विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त ॥
IAST
dūram ete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā |
vidyābhīpsinaṃ naciketasaṃ manye na tvā kāmā bahavo'lalupanta ||
dūram ete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā |
vidyābhīpsinaṃ naciketasaṃ manye na tvā kāmā bahavo'lalupanta ||
1.2.5
Kaṭha_1.2.5
Devanāgarī
अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥
अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥
IAST
avidyāyām antare vartamānāḥ svayaṃ dhīrāḥ paṇḍitaṃmanyamānāḥ |
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||
avidyāyām antare vartamānāḥ svayaṃ dhīrāḥ paṇḍitaṃmanyamānāḥ |
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||
1.2.6
Kaṭha_1.2.6
Devanāgarī
न साम्परायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम् ।
अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥
न साम्परायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम् ।
अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥
IAST
na sāmparāyaḥ pratibhāti bālaṃ pramādyantaṃ vittamohena mūḍham |
ayaṃ loko nāsti para iti mānī punaḥ punar vaśam āpadyate me ||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bālaṃ pramādyantaṃ vittamohena mūḍham |
ayaṃ loko nāsti para iti mānī punaḥ punar vaśam āpadyate me ||
1.2.7
Kaṭha_1.2.7
Devanāgarī
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः शृण्वन्तोऽपि बहवो यं न विद्युः ।
आश्चर्यो वक्ता कुशलोऽस्य लब्धा आश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः शृण्वन्तोऽपि बहवो यं न विद्युः ।
आश्चर्यो वक्ता कुशलोऽस्य लब्धा आश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥
IAST
śravaṇāyāpi bahubhir yo na labhyaḥ śṛṇvanto'pi bahavo yaṃ na vidyuḥ |
āścaryo vaktā kuśalo'sya labdhā āścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||
śravaṇāyāpi bahubhir yo na labhyaḥ śṛṇvanto'pi bahavo yaṃ na vidyuḥ |
āścaryo vaktā kuśalo'sya labdhā āścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||
1.2.8
Kaṭha_1.2.8
Devanāgarī
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः ।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः ।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥
IAST
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ |
ananyaprokte gatir atra nāsti aṇīyān hy atarkyam aṇupramāṇāt ||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ |
ananyaprokte gatir atra nāsti aṇīyān hy atarkyam aṇupramāṇāt ||
1.2.9
Kaṭha_1.2.9
Devanāgarī
नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ ।
यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥
नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ ।
यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥
IAST
naiṣā tarkeṇa matir āpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha |
yāṃ tvam āpaḥ satyadhṛtir batāsi tvādṛṅ no bhūyān naciketaḥ praṣṭā ||
naiṣā tarkeṇa matir āpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha |
yāṃ tvam āpaḥ satyadhṛtir batāsi tvādṛṅ no bhūyān naciketaḥ praṣṭā ||
1.2.10
Kaṭha_1.2.10
Devanāgarī
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत् ।
ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निरनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत् ।
ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निरनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥
IAST
jānāmy ahaṃ śevadhir ity anityaṃ na hy adhruvaiḥ prāpyate hi dhruvaṃ tat |
tato mayā nāciketaś cito'gniḥ anityair dravyaiḥ prāptavān asmi nityam ||
jānāmy ahaṃ śevadhir ity anityaṃ na hy adhruvaiḥ prāpyate hi dhruvaṃ tat |
tato mayā nāciketaś cito'gniḥ anityair dravyaiḥ prāptavān asmi nityam ||
1.2.11
Kaṭha_1.2.11
Devanāgarī
कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम् ।
स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥
कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम् ।
स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥
IAST
kāmasyāptiṃ jagataḥ pratiṣṭhāṃ krator ānantyam abhayaṃsya pāram |
stomamahad urugāyaṃ pratiṣṭhāṃ dṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo'tyasrākṣīḥ ||
kāmasyāptiṃ jagataḥ pratiṣṭhāṃ krator ānantyam abhayaṃsya pāram |
stomamahad urugāyaṃ pratiṣṭhāṃ dṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo'tyasrākṣīḥ ||
1.2.12
Kaṭha_1.2.12
Devanāgarī
तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् ।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥
तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् ।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥
IAST
taṃ durdarśaṃ gūḍham anupraviṣṭaṃ guhāhitaṃ gahvareṣṭhaṃ purāṇam |
adhyātmayogādhigamena devaṃ matvā dhīro harṣaśokau jahāti ||
taṃ durdarśaṃ gūḍham anupraviṣṭaṃ guhāhitaṃ gahvareṣṭhaṃ purāṇam |
adhyātmayogādhigamena devaṃ matvā dhīro harṣaśokau jahāti ||
1.2.13
Kaṭha_1.2.13
Devanāgarī
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य ।
स मोदते मोदनीयं हि लब्ध्वा विवृतं सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य ।
स मोदते मोदनीयं हि लब्ध्वा विवृतं सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥
IAST
etac chrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyam aṇum etam āpya |
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasaṃ manye ||
etac chrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyam aṇum etam āpya |
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasaṃ manye ||
1.2.14
Kaṭha_1.2.14
Devanāgarī
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् ।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् ।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥
IAST
anyatra dharmād anyatrādharmād anyatrāsmāt kṛtākṛtāt |
anyatra bhūtāc ca bhavyāc ca yat tat paśyasi tad vada ||
anyatra dharmād anyatrādharmād anyatrāsmāt kṛtākṛtāt |
anyatra bhūtāc ca bhavyāc ca yat tat paśyasi tad vada ||
1.2.15
Kaṭha_1.2.15
Devanāgarī
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥
IAST
sarve vedā yat padam āmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yad vadanti |
yad icchanto brahmacaryaṃ caranti tat te padaṃ saṅgraheṇa bravīmy om ity etat ||
sarve vedā yat padam āmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yad vadanti |
yad icchanto brahmacaryaṃ caranti tat te padaṃ saṅgraheṇa bravīmy om ity etat ||
1.2.16
Kaṭha_1.2.16
Devanāgarī
एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् ।
एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥
एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् ।
एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥
IAST
etad dhy evākṣaraṃ brahma etad dhy evākṣaraṃ param |
etad dhy evākṣaraṃ jñātvā yo yad icchati tasya tat ||
etad dhy evākṣaraṃ brahma etad dhy evākṣaraṃ param |
etad dhy evākṣaraṃ jñātvā yo yad icchati tasya tat ||
1.2.17
Kaṭha_1.2.17
Devanāgarī
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् ।
एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् ।
एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥
IAST
etad ālambanaṃ śreṣṭham etad ālambanaṃ param |
etad ālambanaṃ jñātvā brahmaloke mahīyate ||
etad ālambanaṃ śreṣṭham etad ālambanaṃ param |
etad ālambanaṃ jñātvā brahmaloke mahīyate ||
1.2.18
Kaṭha_1.2.18
Devanāgarī
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित् ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित् ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥
IAST
na jāyate mriyate vā vipaścin nāyaṃ kutaścin na babhūva kaścit |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||
na jāyate mriyate vā vipaścin nāyaṃ kutaścin na babhūva kaścit |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||
1.2.19
Kaṭha_1.2.19
Devanāgarī
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥
IAST
hantā cen manyate hantuṃ hataś cen manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||
hantā cen manyate hantuṃ hataś cen manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||
1.2.20
Kaṭha_1.2.20
Devanāgarī
अणोरणीयान्महतो महीयानात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् ।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥
अणोरणीयान्महतो महीयानात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् ।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥
IAST
aṇor aṇīyān mahato mahīyān ātmā'sya jantor nihito guhāyām |
tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādān mahimānam ātmanaḥ ||
aṇor aṇīyān mahato mahīyān ātmā'sya jantor nihito guhāyām |
tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādān mahimānam ātmanaḥ ||
1.2.21
Kaṭha_1.2.21
Devanāgarī
आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः ।
कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥
आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः ।
कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥
IAST
āsīno dūraṃ vrajati śayāno yāti sarvataḥ |
kas taṃ madāmadaṃ devaṃ mad anyo jñātum arhati ||
āsīno dūraṃ vrajati śayāno yāti sarvataḥ |
kas taṃ madāmadaṃ devaṃ mad anyo jñātum arhati ||
1.2.22
Kaṭha_1.2.22
Devanāgarī
अशरीरं शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम् ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥
अशरीरं शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम् ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥
IAST
aśarīraṃ śarīreṣv anavastheṣv avasthitam |
mahāntaṃ vibhum ātmānaṃ matvā dhīro na śocati ||
aśarīraṃ śarīreṣv anavastheṣv avasthitam |
mahāntaṃ vibhum ātmānaṃ matvā dhīro na śocati ||
1.2.23
Kaṭha_1.2.23
Devanāgarī
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥
IAST
nāyam ātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena |
yam evaiṣa vṛṇute tena labhyas tasya eṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||
nāyam ātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena |
yam evaiṣa vṛṇute tena labhyas tasya eṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||
1.2.24
Kaṭha_1.2.24
Devanāgarī
नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः ।
नाशान्तमानसो वाऽपि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥
नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः ।
नाशान्तमानसो वाऽपि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥
IAST
nāvirato duścaritān nāśānto nāsamāhitaḥ |
nāśāntamānaso vā'pi prajñānenainam āpnuyāt ||
nāvirato duścaritān nāśānto nāsamāhitaḥ |
nāśāntamānaso vā'pi prajñānenainam āpnuyāt ||
1.2.25
Kaṭha_1.2.25
Devanāgarī
यस्य ब्रह्म च क्षत्रं च उभे भवत ओदनः ।
मृत्युर्यस्योपसेचनं क इत्था वेद यत्र सः ॥
यस्य ब्रह्म च क्षत्रं च उभे भवत ओदनः ।
मृत्युर्यस्योपसेचनं क इत्था वेद यत्र सः ॥
IAST
yasya brahma ca kṣatraṃ ca ubhe bhavata odanaḥ |
mṛtyur yasyopasecanaṃ ka itthā veda yatra saḥ ||
yasya brahma ca kṣatraṃ ca ubhe bhavata odanaḥ |
mṛtyur yasyopasecanaṃ ka itthā veda yatra saḥ ||
Adhyāya 1 · Vallī 3
Kaṭha_1.3.1–1.3.17 · The Chariot Metaphor
1.3.1
Kaṭha_1.3.1
Devanāgarī
ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥
ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥
IAST
ṛtaṃ pibantau sukṛtasya loke guhāṃ praviṣṭau parame parārdhe |
chāyātapau brahmavido vadanti pañcāgnayo ye ca triṇāciketāḥ ||
ṛtaṃ pibantau sukṛtasya loke guhāṃ praviṣṭau parame parārdhe |
chāyātapau brahmavido vadanti pañcāgnayo ye ca triṇāciketāḥ ||
1.3.2
Kaṭha_1.3.2
Devanāgarī
यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म यत् परम् ।
अभयं तितीर्षतां पारं नाचिकेतं शकेमहि ॥
यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म यत् परम् ।
अभयं तितीर्षतां पारं नाचिकेतं शकेमहि ॥
IAST
yaḥ setur ījānānām akṣaraṃ brahma yat param |
abhayaṃ titīrṣatāṃ pāraṃ nāciketaṃ śakemahi ||
yaḥ setur ījānānām akṣaraṃ brahma yat param |
abhayaṃ titīrṣatāṃ pāraṃ nāciketaṃ śakemahi ||
1.3.3
Kaṭha_1.3.3
Devanāgarī
आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।
बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥
आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।
बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥
IAST
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu |
buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca ||
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu |
buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca ||
1.3.4
Kaṭha_1.3.4
Devanāgarī
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान् ।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान् ।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥
IAST
indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān |
ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktety āhur manīṣiṇaḥ ||
indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān |
ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktety āhur manīṣiṇaḥ ||
1.3.5
Kaṭha_1.3.5
Devanāgarī
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥
IAST
yas tv avijñānavān bhavaty ayuktena manasā sadā |
tasyendriyāṇy avaśyāni duṣṭāśvā iva sārtheḥ ||
yas tv avijñānavān bhavaty ayuktena manasā sadā |
tasyendriyāṇy avaśyāni duṣṭāśvā iva sārtheḥ ||
1.3.6
Kaṭha_1.3.6
Devanāgarī
यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥
यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥
IAST
yas tu vijñānavān bhavati yuktena manasā sadā |
tasyendriyāṇi vaśyāni sadaśvā iva sārtheḥ ||
yas tu vijñānavān bhavati yuktena manasā sadā |
tasyendriyāṇi vaśyāni sadaśvā iva sārtheḥ ||
1.3.7
Kaṭha_1.3.7
Devanāgarī
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यनस्कः सदाऽशुचिः ।
न स तत्पदमाप्नोति संसारं चाधिगच्छति ॥
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यनस्कः सदाऽशुचिः ।
न स तत्पदमाप्नोति संसारं चाधिगच्छति ॥
IAST
yas tv avijñānavān bhavaty amanaskaḥ sadā'śuciḥ |
na sa tat padam āpnoti saṃsāraṃ cādhigacchati ||
yas tv avijñānavān bhavaty amanaskaḥ sadā'śuciḥ |
na sa tat padam āpnoti saṃsāraṃ cādhigacchati ||
1.3.8
Kaṭha_1.3.8
Devanāgarī
यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्कः सदा शुचिः ।
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते ॥
यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्कः सदा शुचिः ।
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते ॥
IAST
yas tu vijñānavān bhavati samanaskaḥ sadā śuciḥ |
sa tu tat padam āpnoti yasmād bhūyo na jāyate ||
yas tu vijñānavān bhavati samanaskaḥ sadā śuciḥ |
sa tu tat padam āpnoti yasmād bhūyo na jāyate ||
1.3.9
Kaṭha_1.3.9
Devanāgarī
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः ।
सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः ।
सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥
IAST
vijñānasārathir yas tu manaḥpragrahavān naraḥ |
so'dhvanaḥ pāram āpnoti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||
vijñānasārathir yas tu manaḥpragrahavān naraḥ |
so'dhvanaḥ pāram āpnoti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||
1.3.10
Kaṭha_1.3.10
Devanāgarī
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥
IAST
indriyebhyaḥ parā hy arthā arthebhyaś ca paraṃ manaḥ |
manasas tu parā buddhir buddher ātmā mahān paraḥ ||
indriyebhyaḥ parā hy arthā arthebhyaś ca paraṃ manaḥ |
manasas tu parā buddhir buddher ātmā mahān paraḥ ||
1.3.11
Kaṭha_1.3.11
Devanāgarī
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
पुरुषान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
पुरुषान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥
IAST
mahataḥ param avyaktam avyaktāt puruṣaḥ paraḥ |
puruṣān na paraṃ kiṃcit sā kāṣṭhā sā parā gatiḥ ||
mahataḥ param avyaktam avyaktāt puruṣaḥ paraḥ |
puruṣān na paraṃ kiṃcit sā kāṣṭhā sā parā gatiḥ ||
1.3.12
Kaṭha_1.3.12
Devanāgarī
एष सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥
एष सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥
IAST
eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍho'tmā na prakāśate |
dṛśyate tv agryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ ||
eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍho'tmā na prakāśate |
dṛśyate tv agryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ ||
1.3.13
Kaṭha_1.3.13
Devanāgarī
यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि ।
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥
यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि ।
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥
IAST
yacched vāṅ manasī prājñas tad yacchej jñāna ātmani |
jñānam ātmani mahati niyacchet tad yacchec chānta ātmani ||
yacched vāṅ manasī prājñas tad yacchej jñāna ātmani |
jñānam ātmani mahati niyacchet tad yacchec chānta ātmani ||
1.3.14
Kaṭha_1.3.14
Devanāgarī
उत्तिष्ठत जाग्रत प्राप्य वरान्निबोधत ।
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥
उत्तिष्ठत जाग्रत प्राप्य वरान्निबोधत ।
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥
IAST
uttiṣṭhata jāgrata prāpya varān nibodhata |
kṣurasya dhārā niśitā duratyayā durgaṃ pathas tat kavayo vadanti ||
uttiṣṭhata jāgrata prāpya varān nibodhata |
kṣurasya dhārā niśitā duratyayā durgaṃ pathas tat kavayo vadanti ||
1.3.15
Kaṭha_1.3.15
Devanāgarī
अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् ।
अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं निचाय्य तन्मृत्युमुखात्प्रमुच्यते ॥
अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् ।
अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं निचाय्य तन्मृत्युमुखात्प्रमुच्यते ॥
IAST
aśabdam asparśam arūpam avyayaṃ tathā'rasaṃ nityam agandhavac ca yat |
anādy anantaṃ mahataḥ paraṃ dhruvaṃ nicāyya tan mṛtyumukhāt pramucyate ||
aśabdam asparśam arūpam avyayaṃ tathā'rasaṃ nityam agandhavac ca yat |
anādy anantaṃ mahataḥ paraṃ dhruvaṃ nicāyya tan mṛtyumukhāt pramucyate ||
1.3.16
Kaṭha_1.3.16
Devanāgarī
नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तं सनातनम् ।
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥
नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तं सनातनम् ।
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥
IAST
nāciketam upākhyānaṃ mṛtyuproktam sanātanam |
uktvā śrutvā ca medhāvī brahmaloke mahīyate ||
nāciketam upākhyānaṃ mṛtyuproktam sanātanam |
uktvā śrutvā ca medhāvī brahmaloke mahīyate ||
1.3.17
Kaṭha_1.3.17
Devanāgarī
य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि ।
प्रयतः श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते ।
तदानन्त्याय कल्पत इति ॥
य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि ।
प्रयतः श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते ।
तदानन्त्याय कल्पत इति ॥
IAST
ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ śrāvayed brahmasaṃsadi |
prayataḥ śrāddhakāle vā tad ānantyāya kalpate |
tad ānantyāya kalpata iti ||
ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ śrāvayed brahmasaṃsadi |
prayataḥ śrāddhakāle vā tad ānantyāya kalpate |
tad ānantyāya kalpata iti ||
Adhyāya 2 · Vallī 1
Kaṭha_2.1.1–2.1.15 · The Inner Self
2.1.1
Kaṭha_2.1.1
Devanāgarī
पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षदावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥
पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षदावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥
IAST
parāñci khāni vyatṛṇat svayambhūs tasmāt parāṅ paśyati nāntarātman |
kaścid dhīraḥ pratyagātmānam aikṣad āvṛttacakṣur amṛtatvam icchan ||
parāñci khāni vyatṛṇat svayambhūs tasmāt parāṅ paśyati nāntarātman |
kaścid dhīraḥ pratyagātmānam aikṣad āvṛttacakṣur amṛtatvam icchan ||
2.1.2
Kaṭha_2.1.2
Devanāgarī
पराचः कामाननुयन्ति बालास्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥
पराचः कामाननुयन्ति बालास्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥
IAST
parācaḥ kāmān anuyanti bālās te mṛtyor yanti vitatasya pāśam |
atha dhīrā amṛtatvaṃ viditvā dhruvam adhruveṣv iha na prārthayante ||
parācaḥ kāmān anuyanti bālās te mṛtyor yanti vitatasya pāśam |
atha dhīrā amṛtatvaṃ viditvā dhruvam adhruveṣv iha na prārthayante ||
2.1.3
Kaṭha_2.1.3
Devanāgarī
येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥
येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥
IAST
yena rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdān sparśāṃś ca maithunān |
etenaiva vijānāti kim atra pariśiṣyate | etad vai tat ||
yena rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdān sparśāṃś ca maithunān |
etenaiva vijānāti kim atra pariśiṣyate | etad vai tat ||
2.1.4
Kaṭha_2.1.4
Devanāgarī
स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥
स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥
IAST
svapnāntaṃ jāgaritāntaṃ cobhau yenānupaśyati |
mahāntaṃ vibhum ātmānaṃ matvā dhīro na śocati ||
svapnāntaṃ jāgaritāntaṃ cobhau yenānupaśyati |
mahāntaṃ vibhum ātmānaṃ matvā dhīro na śocati ||
2.1.5
Kaṭha_2.1.5
Devanāgarī
य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥
य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥
IAST
ya imaṃ madhvadaṃ veda ātmānaṃ jīvam antikāt |
īśānaṃ bhūtabhavyasya na tato vijugupsate | etad vai tat ||
ya imaṃ madhvadaṃ veda ātmānaṃ jīvam antikāt |
īśānaṃ bhūtabhavyasya na tato vijugupsate | etad vai tat ||
2.1.6
Kaṭha_2.1.6
Devanāgarī
यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥
यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥
IAST
yaḥ pūrvaṃ tapaso jātam adbhyaḥ pūrvam ajāyata |
guhāṃ praviśya tiṣṭhantaṃ yo bhūtebhir vyapaśyata | etad vai tat ||
yaḥ pūrvaṃ tapaso jātam adbhyaḥ pūrvam ajāyata |
guhāṃ praviśya tiṣṭhantaṃ yo bhūtebhir vyapaśyata | etad vai tat ||
2.1.7
Kaṭha_2.1.7
Devanāgarī
या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥
या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥
IAST
yā prāṇena saṃbhavaty aditir devatāmayī |
guhāṃ praviśya tiṣṭhantīṃ yā bhūtebhir vyajāyata | etad vai tat ||
yā prāṇena saṃbhavaty aditir devatāmayī |
guhāṃ praviśya tiṣṭhantīṃ yā bhūtebhir vyajāyata | etad vai tat ||
2.1.8
Kaṭha_2.1.8
Devanāgarī
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥
IAST
araṇyor nihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ |
dive dive īḍyo jāgṛvadbhir haviṣmadbhir manuṣyebhir agniḥ | etad vai tat ||
araṇyor nihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ |
dive dive īḍyo jāgṛvadbhir haviṣmadbhir manuṣyebhir agniḥ | etad vai tat ||
2.1.9
Kaṭha_2.1.9
Devanāgarī
यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥
यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥
IAST
yataś codeti sūryo'staṃ yatra ca gacchati |
taṃ devāḥ sarve'rpitās tad u nātyeti kaścana | etad vai tat ||
yataś codeti sūryo'staṃ yatra ca gacchati |
taṃ devāḥ sarve'rpitās tad u nātyeti kaścana | etad vai tat ||
2.1.10
Kaṭha_2.1.10
Devanāgarī
यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥
यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥
IAST
yad eveha tad amutra yad amutra tad anv iha |
mṛtyoḥ sa mṛtyum āpnoti ya iha nāneva paśyati ||
yad eveha tad amutra yad amutra tad anv iha |
mṛtyoḥ sa mṛtyum āpnoti ya iha nāneva paśyati ||
2.1.11
Kaṭha_2.1.11
Devanāgarī
मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥
मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥
IAST
manasaivedam āptavyaṃ neha nānāsti kiṃcana |
mṛtyoḥ sa mṛtyuṃ gacchati ya iha nāneva paśyati ||
manasaivedam āptavyaṃ neha nānāsti kiṃcana |
mṛtyoḥ sa mṛtyuṃ gacchati ya iha nāneva paśyati ||
2.1.12
Kaṭha_2.1.12
Devanāgarī
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥
IAST
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati |
īśānaṃ bhūtabhavyasya na tato vijugupsate | etad vai tat ||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati |
īśānaṃ bhūtabhavyasya na tato vijugupsate | etad vai tat ||
2.1.13
Kaṭha_2.1.13
Devanāgarī
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥
IAST
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotir ivādhūmakaḥ |
īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ | etad vai tat ||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotir ivādhūmakaḥ |
īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ | etad vai tat ||
2.1.14
Kaṭha_2.1.14
Devanāgarī
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥
IAST
yathodakaṃ durge vṛṣṭaṃ parvateṣu vidhāvati |
evaṃ dharmān pṛthak paśyaṃs tān evānuvidhāvati ||
yathodakaṃ durge vṛṣṭaṃ parvateṣu vidhāvati |
evaṃ dharmān pṛthak paśyaṃs tān evānuvidhāvati ||
2.1.15
Kaṭha_2.1.15
Devanāgarī
यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥
यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥
IAST
yathodakaṃ śuddhe śuddham āsiktaṃ tādṛg eva bhavati |
evaṃ muner vijānata ātmā bhavati gautama ||
yathodakaṃ śuddhe śuddham āsiktaṃ tādṛg eva bhavati |
evaṃ muner vijānata ātmā bhavati gautama ||
Adhyāya 2 · Vallī 2
Kaṭha_2.2.1–2.2.15 · The One in Many
2.2.1
Kaṭha_2.2.1
Devanāgarī
पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।
अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद्वै तत् ॥
पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।
अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद्वै तत् ॥
IAST
puram ekādaśadvāram ajasyāvakracetasaḥ |
anuṣṭhāya na śocati vimuktaś ca vimucyate | etad vai tat ||
puram ekādaśadvāram ajasyāvakracetasaḥ |
anuṣṭhāya na śocati vimuktaś ca vimucyate | etad vai tat ||
2.2.2
Kaṭha_2.2.2
Devanāgarī
हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद् होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृषद्वरसदृतसद्व्योमसद् अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥
हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद् होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृषद्वरसदृतसद्व्योमसद् अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥
IAST
haṃsaḥ śuciṣad vasur antarikṣasad hotā vediṣad atithir duroṇasat |
nṛṣad varasad ṛtasad vyomasad abjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat ||
haṃsaḥ śuciṣad vasur antarikṣasad hotā vediṣad atithir duroṇasat |
nṛṣad varasad ṛtasad vyomasad abjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat ||
2.2.3
Kaṭha_2.2.3
Devanāgarī
ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।
मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥
ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।
मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥
IAST
ūrdhvaṃ prāṇam unnayaty apānaṃ pratyag asyati |
madhye vāmanam āsīnaṃ viśve devā upāsate ||
ūrdhvaṃ prāṇam unnayaty apānaṃ pratyag asyati |
madhye vāmanam āsīnaṃ viśve devā upāsate ||
2.2.4
Kaṭha_2.2.4
Devanāgarī
अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।
देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥
अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।
देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥
IAST
asya visraṃsamānasya śarīrasthasya dehinaḥ |
dehād vimucyamānasya kim atra pariśiṣyate | etad vai tat ||
asya visraṃsamānasya śarīrasthasya dehinaḥ |
dehād vimucyamānasya kim atra pariśiṣyate | etad vai tat ||
2.2.5
Kaṭha_2.2.5
Devanāgarī
न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।
इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥
न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।
इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥
IAST
na prāṇena nāpānena martyo jīvati kaścana |
itareṇa tu jīvanti yasminn etāv upāśritau ||
na prāṇena nāpānena martyo jīvati kaścana |
itareṇa tu jīvanti yasminn etāv upāśritau ||
2.2.6
Kaṭha_2.2.6
Devanāgarī
हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।
यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥
हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।
यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥
IAST
hanta ta idaṃ pravakṣyāmi guhyaṃ brahma sanātanam |
yathā ca maraṇaṃ prāpya ātmā bhavati gautama ||
hanta ta idaṃ pravakṣyāmi guhyaṃ brahma sanātanam |
yathā ca maraṇaṃ prāpya ātmā bhavati gautama ||
2.2.7
Kaṭha_2.2.7
Devanāgarī
योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।
स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥
योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।
स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥
IAST
yonim anye prapadyante śarīratvāya dehinaḥ |
sthāṇum anye'nusaṃyanti yathākarma yathāśrutam ||
yonim anye prapadyante śarīratvāya dehinaḥ |
sthāṇum anye'nusaṃyanti yathākarma yathāśrutam ||
2.2.8
Kaṭha_2.2.8
Devanāgarī
य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥
य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥
IAST
ya eṣa supteṣu jāgarti kāmaṃ kāmaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ |
tad eva śukraṃ tad brahma tad evāmṛtam ucyate |
tasmiṃl lokāḥ śritāḥ sarve tad u nātyeti kaścana | etad vai tat ||
ya eṣa supteṣu jāgarti kāmaṃ kāmaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ |
tad eva śukraṃ tad brahma tad evāmṛtam ucyate |
tasmiṃl lokāḥ śritāḥ sarve tad u nātyeti kaścana | etad vai tat ||
2.2.9
Kaṭha_2.2.9
Devanāgarī
अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥
अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥
IAST
agnir yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo babhūva |
ekas tathā sarvabhūtāntarātmā rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo bahiś ca ||
agnir yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo babhūva |
ekas tathā sarvabhūtāntarātmā rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo bahiś ca ||
2.2.10
Kaṭha_2.2.10
Devanāgarī
वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥
वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥
IAST
vāyur yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo babhūva |
ekas tathā sarvabhūtāntarātmā rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo bahiś ca ||
vāyur yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo babhūva |
ekas tathā sarvabhūtāntarātmā rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo bahiś ca ||
2.2.11
Kaṭha_2.2.11
Devanāgarī
सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुर्न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥
सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुर्न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥
IAST
sūryo yathā sarvalokasya cakṣur na lipyate cākṣuṣair bāhyadoṣaiḥ |
ekas tathā sarvabhūtāntarātmā na lipyate lokaduḥkhena bāhyaḥ ||
sūryo yathā sarvalokasya cakṣur na lipyate cākṣuṣair bāhyadoṣaiḥ |
ekas tathā sarvabhūtāntarātmā na lipyate lokaduḥkhena bāhyaḥ ||
2.2.12
Kaṭha_2.2.12
Devanāgarī
एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥
एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥
IAST
eko vaśī sarvabhūtāntarātmā ekaṃ rūpaṃ bahudhā yaḥ karoti |
tam ātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrās teṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām ||
eko vaśī sarvabhūtāntarātmā ekaṃ rūpaṃ bahudhā yaḥ karoti |
tam ātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrās teṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām ||
2.2.13
Kaṭha_2.2.13
Devanāgarī
नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥
नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥
IAST
nityo'nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān |
tam ātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrās teṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām ||
nityo'nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān |
tam ātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrās teṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām ||
2.2.14
Kaṭha_2.2.14
Devanāgarī
तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।
कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥
तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।
कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥
IAST
tad etad iti manyante'nirdeśyaṃ paramaṃ sukham |
kathaṃ nu tad vijānīyāṃ kim u bhāti vibhāti vā ||
tad etad iti manyante'nirdeśyaṃ paramaṃ sukham |
kathaṃ nu tad vijānīyāṃ kim u bhāti vibhāti vā ||
2.2.15
Kaṭha_2.2.15
Devanāgarī
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥
IAST
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto'yam agniḥ |
tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti ||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto'yam agniḥ |
tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti ||
Adhyāya 2 · Vallī 3
Kaṭha_2.3.1–2.3.18 · The Eternal Tree & Liberation
2.3.1
Kaṭha_2.3.1
Devanāgarī
ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥
ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥
IAST
ūrdhvamūlo'vākśākha eṣo'śvatthaḥ sanātanaḥ |
tad eva śukraṃ tad brahma tad evāmṛtam ucyate |
tasmiṃl lokāḥ śritāḥ sarve tad u nātyeti kaścana | etad vai tat ||
ūrdhvamūlo'vākśākha eṣo'śvatthaḥ sanātanaḥ |
tad eva śukraṃ tad brahma tad evāmṛtam ucyate |
tasmiṃl lokāḥ śritāḥ sarve tad u nātyeti kaścana | etad vai tat ||
2.3.2
Kaṭha_2.3.2
Devanāgarī
यदिदं किं च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।
महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥
यदिदं किं च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।
महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥
IAST
yad idaṃ kiṃ ca jagat sarvaṃ prāṇa ejati niḥsṛtam |
mahad bhayaṃ vajram udyataṃ ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||
yad idaṃ kiṃ ca jagat sarvaṃ prāṇa ejati niḥsṛtam |
mahad bhayaṃ vajram udyataṃ ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||
2.3.3
Kaṭha_2.3.3
Devanāgarī
भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः ।
भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥
भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः ।
भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥
IAST
bhayād asyāgnis tapati bhayāt tapati sūryaḥ |
bhayād indraś ca vāyuś ca mṛtyur dhāvati pañcamaḥ ||
bhayād asyāgnis tapati bhayāt tapati sūryaḥ |
bhayād indraś ca vāyuś ca mṛtyur dhāvati pañcamaḥ ||
2.3.4
Kaṭha_2.3.4
Devanāgarī
इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक्षरीरस्य विस्रसः ।
ततः सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥
इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक्षरीरस्य विस्रसः ।
ततः सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥
IAST
iha ced aśakad boddhuṃ prāk śarīrasya visrasaḥ |
tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||
iha ced aśakad boddhuṃ prāk śarīrasya visrasaḥ |
tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||
2.3.5
Kaṭha_2.3.5
Devanāgarī
यथाऽऽदर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके ।
यथाऽप्सु परीव ददृशे तथा गन्धर्वलोके छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥
यथाऽऽदर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके ।
यथाऽप्सु परीव ददृशे तथा गन्धर्वलोके छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥
IAST
yathādarśe tathātmani yathā svapne tathā pitṛloke |
yathāpsu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayor iva brahmaloke ||
yathādarśe tathātmani yathā svapne tathā pitṛloke |
yathāpsu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayor iva brahmaloke ||
2.3.6
Kaṭha_2.3.6
Devanāgarī
इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।
पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥
इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।
पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥
IAST
indriyāṇāṃ pṛthagbhāvam udayāstamayau ca yat |
pṛthag utpadyamānānāṃ matvā dhīro na śocati ||
indriyāṇāṃ pṛthagbhāvam udayāstamayau ca yat |
pṛthag utpadyamānānāṃ matvā dhīro na śocati ||
2.3.7
Kaṭha_2.3.7
Devanāgarī
इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।
सत्त्वादधि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥
इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।
सत्त्वादधि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥
IAST
indriyebhyaḥ paraṃ mano manasaḥ sattvam uttamam |
sattvād adhi mahān ātmā mahato'vyaktam uttamam ||
indriyebhyaḥ paraṃ mano manasaḥ sattvam uttamam |
sattvād adhi mahān ātmā mahato'vyaktam uttamam ||
2.3.8
Kaṭha_2.3.8
Devanāgarī
अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।
यं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥
अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।
यं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥
IAST
avyaktāt tu paraḥ puruṣo vyāpako'liṅga eva ca |
yaṃ jñātvā mucyate jantur amṛtatvaṃ ca gacchati ||
avyaktāt tu paraḥ puruṣo vyāpako'liṅga eva ca |
yaṃ jñātvā mucyate jantur amṛtatvaṃ ca gacchati ||
2.3.9
Kaṭha_2.3.9
Devanāgarī
न संदृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ।
हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥
न संदृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ।
हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥
IAST
na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpam asya na cakṣuṣā paśyati kaś canainam |
hṛdā manīṣā manasā'bhiklṛpto ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||
na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpam asya na cakṣuṣā paśyati kaś canainam |
hṛdā manīṣā manasā'bhiklṛpto ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||
2.3.10
Kaṭha_2.3.10
Devanāgarī
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥
IAST
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha |
buddhiś ca na viceṣṭate tām āhuḥ paramāṃ gatim ||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha |
buddhiś ca na viceṣṭate tām āhuḥ paramāṃ gatim ||
2.3.11
Kaṭha_2.3.11
Devanāgarī
तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।
अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥
तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।
अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥
IAST
tāṃ yogam iti manyante sthirām indriyadhāraṇām |
apramattas tadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||
tāṃ yogam iti manyante sthirām indriyadhāraṇām |
apramattas tadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||
2.3.12
Kaṭha_2.3.12
Devanāgarī
नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।
अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥
नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।
अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥
IAST
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā |
astīti bruvato'nyatra kathaṃ tad upalabhyate ||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā |
astīti bruvato'nyatra kathaṃ tad upalabhyate ||
2.3.13
Kaṭha_2.3.13
Devanāgarī
अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।
अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥
अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।
अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥
IAST
astīty evopalabdhavyas tattvabhāvena cobhayoḥ |
astīty evopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||
astīty evopalabdhavyas tattvabhāvena cobhayoḥ |
astīty evopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||
2.3.14
Kaṭha_2.3.14
Devanāgarī
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुते ॥
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुते ॥
IAST
yadā sarve pramucyante kāmā ye'sya hṛdi śritāḥ |
atha martyo'mṛto bhavaty atra brahma samaśnute ||
yadā sarve pramucyante kāmā ye'sya hṛdi śritāḥ |
atha martyo'mṛto bhavaty atra brahma samaśnute ||
2.3.15
Kaṭha_2.3.15
Devanāgarī
यदा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्येतावद्ध्यनुशासनम् ॥
यदा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्येतावद्ध्यनुशासनम् ॥
IAST
yadā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ |
atha martyo'mṛto bhavaty etāvad dhy anuśāsanam ||
yadā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ |
atha martyo'mṛto bhavaty etāvad dhy anuśāsanam ||
2.3.16
Kaṭha_2.3.16
Devanāgarī
शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।
तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥
शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।
तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥
IAST
śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā |
tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavanti ||
śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā |
tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavanti ||
2.3.17
Kaṭha_2.3.17
Devanāgarī
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये संनिविष्टः ।
तं स्वाच्छरीरात्प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण ।
तं विद्याच्छुक्रममृतं तं विद्याच्छुक्रममृतमिति ॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये संनिविष्टः ।
तं स्वाच्छरीरात्प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण ।
तं विद्याच्छुक्रममृतं तं विद्याच्छुक्रममृतमिति ॥
IAST
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye saṃniviṣṭaḥ |
taṃ svāc charīrāt pravṛhen muñjād iveṣīkāṃ dhairyeṇa |
taṃ vidyāc chukram amṛtaṃ taṃ vidyāc chukram amṛtam iti ||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye saṃniviṣṭaḥ |
taṃ svāc charīrāt pravṛhen muñjād iveṣīkāṃ dhairyeṇa |
taṃ vidyāc chukram amṛtaṃ taṃ vidyāc chukram amṛtam iti ||
2.3.18
Kaṭha_2.3.18
Devanāgarī
मृत्युप्रोक्तां नचिकेतोऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।
ब्रह्मप्राप्तो विरजोऽभूद्विमृत्युरन्योऽप्येवं यो विदध्यात्ममेव ॥
मृत्युप्रोक्तां नचिकेतोऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।
ब्रह्मप्राप्तो विरजोऽभूद्विमृत्युरन्योऽप्येवं यो विदध्यात्ममेव ॥
IAST
mṛtyuproktāṃ naciketo'tha labdhvā vidyām etāṃ yogavidhiṃ ca kṛtsnam |
brahmaprāpto virajo'bhūd vimṛtyur anyo'py evaṃ yo vidadhy ātmam eva ||
mṛtyuproktāṃ naciketo'tha labdhvā vidyām etāṃ yogavidhiṃ ca kṛtsnam |
brahmaprāpto virajo'bhūd vimṛtyur anyo'py evaṃ yo vidadhy ātmam eva ||