Prathama Muṇḍaka · Khaṇḍa 1
The Parampara and Two Kinds of Knowledge
1.1.1
Muṇḍaka_1.1.1
Devanāgarī
ॐ ब्रह्मा देवानां प्रथमः संबभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥
ॐ ब्रह्मा देवानां प्रथमः संबभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥
IAST
oṃ brahmā devānāṃ prathamaḥ saṃbabhūva viśvasya kartā bhuvanasya goptā | sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhām atharvāya jyeṣṭhaputrāya prāha ||
oṃ brahmā devānāṃ prathamaḥ saṃbabhūva viśvasya kartā bhuvanasya goptā | sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhām atharvāya jyeṣṭhaputrāya prāha ||
1.1.3
Muṇḍaka_1.1.3
Devanāgarī
शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥
शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥
IAST
śaunako ha vai mahāśālo 'ṅgirasaṃ vidhivad upasannaḥ papraccha | kasmin nu bhagavo vijñāte sarvam idaṃ vijñātaṃ bhavatīti ||
śaunako ha vai mahāśālo 'ṅgirasaṃ vidhivad upasannaḥ papraccha | kasmin nu bhagavo vijñāte sarvam idaṃ vijñātaṃ bhavatīti ||
1.1.4
Muṇḍaka_1.1.4
Devanāgarī
तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥
तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥
IAST
tasmai sa hovāca | dve vidye veditavye iti ha sma yad brahmavido vadanti parā caivāparā ca ||
tasmai sa hovāca | dve vidye veditavye iti ha sma yad brahmavido vadanti parā caivāparā ca ||
1.1.5
Muṇḍaka_1.1.5
Devanāgarī
तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥
तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥
IAST
tatrāparā ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo 'tharvavedaḥ śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣam iti | atha parā yayā tad akṣaram adhigamyate ||
tatrāparā ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo 'tharvavedaḥ śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣam iti | atha parā yayā tad akṣaram adhigamyate ||
1.1.6
Muṇḍaka_1.1.6
Devanāgarī
यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥
यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥
IAST
yat tad adreśyam agrāhyam agotram avarṇam acakṣuḥśrotraṃ tad apāṇipādam | nityaṃ vibhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ tad avyayaṃ yad bhūtayoniṃ paripaśyanti dhīrāḥ ||
yat tad adreśyam agrāhyam agotram avarṇam acakṣuḥśrotraṃ tad apāṇipādam | nityaṃ vibhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ tad avyayaṃ yad bhūtayoniṃ paripaśyanti dhīrāḥ ||
Prathama Muṇḍaka · Khaṇḍa 2
Rituals and Their Limitations
1.2.7
Muṇḍaka_1.2.7
Devanāgarī
प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति ॥
प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति ॥
IAST
plavā hy ete adṛḍhā yajñarūpā aṣṭādaśoktam avaraṃ yeṣu karma | etac chreyo ye 'bhinandanti mūḍhā jarāmṛtyuṃ te punar evāpi yanti ||
plavā hy ete adṛḍhā yajñarūpā aṣṭādaśoktam avaraṃ yeṣu karma | etac chreyo ye 'bhinandanti mūḍhā jarāmṛtyuṃ te punar evāpi yanti ||
1.2.12
Muṇḍaka_1.2.12
Devanāgarī
परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥
परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥
IAST
parīkṣya lokān karmacitān brāhmaṇo nirvedam āyān nāsty akṛtaḥ kṛtena | tad vijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet samitpāṇiḥ śrotriyaṃ brahmaniṣṭham ||
parīkṣya lokān karmacitān brāhmaṇo nirvedam āyān nāsty akṛtaḥ kṛtena | tad vijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet samitpāṇiḥ śrotriyaṃ brahmaniṣṭham ||
Dvitīya Muṇḍaka · Khaṇḍa 1
Brahman as Source of All
2.1.1
Muṇḍaka_2.1.1
Devanāgarī
तदेतत्सत्यं यथा सुदीप्तात्पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥
तदेतत्सत्यं यथा सुदीप्तात्पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥
IAST
tad etat satyaṃ yathā sudīptāt pāvakād visphuliṅgāḥ sahasraśaḥ prabhavante sarūpāḥ | tathākṣarād vividhāḥ saumya bhāvāḥ prajāyante tatra caivāpiyanti ||
tad etat satyaṃ yathā sudīptāt pāvakād visphuliṅgāḥ sahasraśaḥ prabhavante sarūpāḥ | tathākṣarād vividhāḥ saumya bhāvāḥ prajāyante tatra caivāpiyanti ||
Dvitīya Muṇḍaka · Khaṇḍa 2
The Bow and Arrow Meditation
2.2.3
Muṇḍaka_2.2.3
Devanāgarī
धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्धयीत । आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥
धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्धयीत । आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥
IAST
dhanur gṛhītvaupaniṣadaṃ mahāstraṃ śaraṃ hy upāsāniśitaṃ saṃdhayīta | āyamya tadbhāvagatena cetasā lakṣyaṃ tad evākṣaraṃ saumya viddhi ||
dhanur gṛhītvaupaniṣadaṃ mahāstraṃ śaraṃ hy upāsāniśitaṃ saṃdhayīta | āyamya tadbhāvagatena cetasā lakṣyaṃ tad evākṣaraṃ saumya viddhi ||
2.2.4
Muṇḍaka_2.2.4
Devanāgarī
प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् ॥
प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् ॥
IAST
praṇavo dhanuḥ śaro hy ātmā brahma tal lakṣyam ucyate | apramattena veddhavyaṃ śaravat tanmayo bhavet ||
praṇavo dhanuḥ śaro hy ātmā brahma tal lakṣyam ucyate | apramattena veddhavyaṃ śaravat tanmayo bhavet ||
2.2.9
Muṇḍaka_2.2.9
Devanāgarī
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे ॥
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे ॥
IAST
bhidyate hṛdayagranthiś chidyante sarvasaṃśayāḥ | kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāvare ||
bhidyate hṛdayagranthiś chidyante sarvasaṃśayāḥ | kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāvare ||
2.2.11
Muṇḍaka_2.2.11
Devanāgarī
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥
IAST
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto 'yam agniḥ | tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti ||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto 'yam agniḥ | tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti ||
Tṛtīya Muṇḍaka · Khaṇḍa 1
The Two Birds on the Tree
3.1.1
Muṇḍaka_3.1.1
Devanāgarī
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥
IAST
dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣaṃ pariṣasvajāte | tayor anyaḥ pippalaṃ svādv atty anaśnann anyo abhicākaśīti ||
dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣaṃ pariṣasvajāte | tayor anyaḥ pippalaṃ svādv atty anaśnann anyo abhicākaśīti ||
3.1.6
Muṇḍaka_3.1.6
Devanāgarī
सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः । येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम् ॥
सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः । येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम् ॥
IAST
satyam eva jayate nānṛtaṃ satyena panthā vitato devayānaḥ | yenākramanty ṛṣayo hy āptakāmā yatra tat satyasya paramaṃ nidhānam ||
satyam eva jayate nānṛtaṃ satyena panthā vitato devayānaḥ | yenākramanty ṛṣayo hy āptakāmā yatra tat satyasya paramaṃ nidhānam ||
Tṛtīya Muṇḍaka · Khaṇḍa 2
The Supreme Knowledge - Final Liberation
3.2.3
Muṇḍaka_3.2.3
Devanāgarī
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥
IAST
nāyam ātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena | yam evaiṣa vṛṇute tena labhyas tasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||
nāyam ātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena | yam evaiṣa vṛṇute tena labhyas tasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||
3.2.8
Muṇḍaka_3.2.8
Devanāgarī
यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽस्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय । तथा विद्वान्नामरूपाद्विमुक्तः परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥
यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽस्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय । तथा विद्वान्नामरूपाद्विमुक्तः परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥
IAST
yathā nadyaḥ syandamānāḥ samudre 'staṃ gacchanti nāmarūpe vihāya | tathā vidvān nāmarūpād vimuktaḥ parātparaṃ puruṣam upaiti divyam ||
yathā nadyaḥ syandamānāḥ samudre 'staṃ gacchanti nāmarūpe vihāya | tathā vidvān nāmarūpād vimuktaḥ parātparaṃ puruṣam upaiti divyam ||
🕉️ ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ 🕉️
इति मुण्डकोपनिषत्समाप्ता
Thus concludes the Muṇḍaka Upaniṣad
3 Muṇḍakas | 6 Khaṇḍas | Complete