Śikṣāvallī
Anuvāka 1–12 · The Valley of Instruction
Anuvāka 1
1.1
Anuvāka_1.1
Devanāgarī
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
IAST
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatv aryamā | śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇur urukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvam eva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvām eva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi | ṛtaṃ vadiṣyāmi | satyaṃ vadiṣyāmi | tan mām avatu | tad vaktāram avatu | avatu mām | avatu vaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatv aryamā | śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇur urukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvam eva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvām eva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi | ṛtaṃ vadiṣyāmi | satyaṃ vadiṣyāmi | tan mām avatu | tad vaktāram avatu | avatu mām | avatu vaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
Anuvāka 2
1.2
Anuvāka_1.2
Devanāgarī
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥
IAST
oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam | sāma santānaḥ | ity uktaḥ śīkṣādhyāyaḥ ||
oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam | sāma santānaḥ | ity uktaḥ śīkṣādhyāyaḥ ||
Anuvāka 3
1.3
Anuvāka_1.3
Devanāgarī
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदम् व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥ अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥ अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥ अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक् सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् ॥ इतीमाः महासंहिताः ॥
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदम् व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥ अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥ अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥ अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक् सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् ॥ इतीमाः महासंहिताः ॥
IAST
saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam | athātaḥ saṃhitāyā upaniṣadam vyākhyāsyāmaḥ | pañcasv adhikaraṇeṣu | adhilokam adhijyautisam adhividyam adhiprajam adhyātmam | tā mahāsaṃhitā ity ācakṣate | athādhilokam | pṛthivī pūrvarūpam | dyaur uttararūpam | ākāśaḥ sandhiḥ | vāyuḥ saṃdhānam | ity adhilokam || athādhijyautiṣam | agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ sandhiḥ | vaidyutaḥ saṃdhānam | ity adhijyautiṣam || athādhividyam | ācāryaḥ pūrvarūpam | antevāsy uttararūpam | vidyā sandhiḥ | pravacanaṃ saṃdhānam | ity adhividyam || athādhiprajam | mātā pūrvarūpam | pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajananam saṃdhānam | ity adhiprajam || athādhyātmam | adharā hanuḥ pūrvarūpam | uttarā hanur uttararūpam | vāk sandhiḥ | jihvā saṃdhānam | ity adhyātmam || itīmāḥ mahāsaṃhitāḥ ||
saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam | athātaḥ saṃhitāyā upaniṣadam vyākhyāsyāmaḥ | pañcasv adhikaraṇeṣu | adhilokam adhijyautisam adhividyam adhiprajam adhyātmam | tā mahāsaṃhitā ity ācakṣate | athādhilokam | pṛthivī pūrvarūpam | dyaur uttararūpam | ākāśaḥ sandhiḥ | vāyuḥ saṃdhānam | ity adhilokam || athādhijyautiṣam | agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ sandhiḥ | vaidyutaḥ saṃdhānam | ity adhijyautiṣam || athādhividyam | ācāryaḥ pūrvarūpam | antevāsy uttararūpam | vidyā sandhiḥ | pravacanaṃ saṃdhānam | ity adhividyam || athādhiprajam | mātā pūrvarūpam | pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajananam saṃdhānam | ity adhiprajam || athādhyātmam | adharā hanuḥ pūrvarūpam | uttarā hanur uttararūpam | vāk sandhiḥ | jihvā saṃdhānam | ity adhyātmam || itīmāḥ mahāsaṃhitāḥ ||
Anuvāka 4
1.4
Anuvāka_1.4
Devanāgarī
यशश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽमृताथ्सम्बभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देवधारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥
यशश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽमृताथ्सम्बभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देवधारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥
IAST
yaśaś chandāsām ṛṣabho viśvarūpaḥ | chandobhyo 'mṛtāt saṃbabhūva | sa mendro medhayā spṛṇotu | amṛtasya devadhāraṇo bhūyāsam | śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā | karṇābhyāṃ bhūri viśruvam | brahmaṇaḥ kośo 'si medhayā pihitaḥ | śrutaṃ me gopāya ||
yaśaś chandāsām ṛṣabho viśvarūpaḥ | chandobhyo 'mṛtāt saṃbabhūva | sa mendro medhayā spṛṇotu | amṛtasya devadhāraṇo bhūyāsam | śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā | karṇābhyāṃ bhūri viśruvam | brahmaṇaḥ kośo 'si medhayā pihitaḥ | śrutaṃ me gopāya ||
Anuvāka 5
1.5
Anuvāka_1.5
Devanāgarī
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामु ह स्मैतां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥ भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते ॥ भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते ॥ भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूंषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ॥ भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणाः महीयन्ते ॥ ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा चतस्रो व्याहृतयः । यो वेद स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामु ह स्मैतां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥ भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते ॥ भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते ॥ भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूंषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ॥ भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणाः महीयन्ते ॥ ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा चतस्रो व्याहृतयः । यो वेद स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥
IAST
bhūr bhuvaḥ suvar iti vā etās tisro vyāhṛtayaḥ | tāsām u ha smaitāṃ caturthīṃ māhācamasyaḥ pravedayate | maha iti | tad brahma | sa ātmā | aṅgāny anyā devatāḥ || bhūr iti vā ayaṃ lokaḥ | bhuva ity antarikṣam | suvar ity asau lokaḥ | maha ity ādityaḥ | ādityena vāva sarve lokā mahīyante || bhūr iti vā agniḥ | bhuva iti vāyuḥ | suvar ity ādityaḥ | maha iti candramāḥ | candramasā vāva sarvāṇi jyotīṃṣi mahīyante || bhūr iti vā ṛcaḥ | bhuva iti sāmāni | suvar iti yajūṃṣi | maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarve vedā mahīyante || bhūr iti vai prāṇaḥ | bhuva ity apānaḥ | suvar iti vyānaḥ | maha ity annam | annena vāva sarve prāṇā mahīyante || tā vā etāś catasraś caturdhā catasro vyāhṛtayaḥ | yo veda sa veda brahma | sarve 'smai devā balim āvahanti ||
bhūr bhuvaḥ suvar iti vā etās tisro vyāhṛtayaḥ | tāsām u ha smaitāṃ caturthīṃ māhācamasyaḥ pravedayate | maha iti | tad brahma | sa ātmā | aṅgāny anyā devatāḥ || bhūr iti vā ayaṃ lokaḥ | bhuva ity antarikṣam | suvar ity asau lokaḥ | maha ity ādityaḥ | ādityena vāva sarve lokā mahīyante || bhūr iti vā agniḥ | bhuva iti vāyuḥ | suvar ity ādityaḥ | maha iti candramāḥ | candramasā vāva sarvāṇi jyotīṃṣi mahīyante || bhūr iti vā ṛcaḥ | bhuva iti sāmāni | suvar iti yajūṃṣi | maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarve vedā mahīyante || bhūr iti vai prāṇaḥ | bhuva ity apānaḥ | suvar iti vyānaḥ | maha ity annam | annena vāva sarve prāṇā mahīyante || tā vā etāś catasraś caturdhā catasro vyāhṛtayaḥ | yo veda sa veda brahma | sarve 'smai devā balim āvahanti ||
Anuvāka 6
1.6
Anuvāka_1.6
Devanāgarī
स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूर्भुवः सुवरोम् ॥
स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूर्भुवः सुवरोम् ॥
IAST
sa ya eṣo 'ntar hṛdaya ākāśaḥ | tasminn ayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ | antareṇa tāluke | ya eṣa stana ivāvalambate | sendrayoniḥ | yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle | bhūr bhuvaḥ suvar om ||
sa ya eṣo 'ntar hṛdaya ākāśaḥ | tasminn ayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ | antareṇa tāluke | ya eṣa stana ivāvalambate | sendrayoniḥ | yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle | bhūr bhuvaḥ suvar om ||
Anuvāka 7
1.7
Anuvāka_1.7
Devanāgarī
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् ॥ अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपानोऽदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थि मज्जा । एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् ॥ अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपानोऽदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थि मज्जा । एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥
IAST
pṛthivy antarikṣaṃ dyaur diśo 'vāntaradiśāḥ | agnir vāyur ādityaś candramā nakṣatrāṇi | āpo 'ṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ity adhibhūtam || athādhyātmam | prāṇo vyāno 'pāno 'dānaḥ samānaḥ | cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak | carma māṃsaṃ snāvāsthi majjā | etad adhividhāya ṛṣir avocat | pāṅktaṃ vā idaṃ sarvam | pāṅktenaiva pāṅktaṃ spṛṇotīti ||
pṛthivy antarikṣaṃ dyaur diśo 'vāntaradiśāḥ | agnir vāyur ādityaś candramā nakṣatrāṇi | āpo 'ṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ity adhibhūtam || athādhyātmam | prāṇo vyāno 'pāno 'dānaḥ samānaḥ | cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak | carma māṃsaṃ snāvāsthi majjā | etad adhividhāya ṛṣir avocat | pāṅktaṃ vā idaṃ sarvam | pāṅktenaiva pāṅktaṃ spṛṇotīti ||
Anuvāka 8
1.8
Anuvāka_1.8
Devanāgarī
ॐ इति ब्रह्म । ॐ इतीदं सर्वम् । ॐ इत्येतदनुकृतिः । ह्येवाक्षरम् । ॐ इति सामनि गायन्ति । ॐ शोंमिति शस्त्राणि शंसन्ति । ॐ इत्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ॐ इति ब्रह्मा प्रसौति । ॐ इत्यग्निहोत्रमनुजानाति । ॐ इति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति । ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥
ॐ इति ब्रह्म । ॐ इतीदं सर्वम् । ॐ इत्येतदनुकृतिः । ह्येवाक्षरम् । ॐ इति सामनि गायन्ति । ॐ शोंमिति शस्त्राणि शंसन्ति । ॐ इत्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ॐ इति ब्रह्मा प्रसौति । ॐ इत्यग्निहोत्रमनुजानाति । ॐ इति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति । ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥
IAST
oṃ iti brahma | oṃ itīdaṃ sarvam | oṃ ity etad anukṛtiḥ | hy evākṣaram | oṃ iti sāmāni gāyanti | oṃ śom iti śastrāṇi śaṃsanti | oṃ ity adhvaryuḥ pratigaraṃ pratigṛṇāti | oṃ iti brahmā prasauti | oṃ ity agnihotram anujānāti | oṃ iti brāhmaṇaḥ pravakṣyann āha brahmopāpnavānīti | brahmaivopāpnoti ||
oṃ iti brahma | oṃ itīdaṃ sarvam | oṃ ity etad anukṛtiḥ | hy evākṣaram | oṃ iti sāmāni gāyanti | oṃ śom iti śastrāṇi śaṃsanti | oṃ ity adhvaryuḥ pratigaraṃ pratigṛṇāti | oṃ iti brahmā prasauti | oṃ ity agnihotram anujānāti | oṃ iti brāhmaṇaḥ pravakṣyann āha brahmopāpnavānīti | brahmaivopāpnoti ||
Anuvāka 9
1.9
Anuvāka_1.9
Devanāgarī
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजाजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौर्वशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजाजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौर्वशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥
IAST
ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca | satyaṃ ca svādhyāyapravacane ca | tapaś ca svādhyāyapravacane ca | damaś ca svādhyāyapravacane ca | śamaś ca svādhyāyapravacane ca | agnayaś ca svādhyāyapravacane ca | agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca | prajājanaś ca svādhyāyapravacane ca | prajātiś ca svādhyāyapravacane ca | satyam iti satyavacā rāthītaraḥ | tapa iti taponityaḥ paurvaśiṣṭiḥ | svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyāḥ | tad dhi tapas tad dhi tapaḥ ||
ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca | satyaṃ ca svādhyāyapravacane ca | tapaś ca svādhyāyapravacane ca | damaś ca svādhyāyapravacane ca | śamaś ca svādhyāyapravacane ca | agnayaś ca svādhyāyapravacane ca | agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca | prajājanaś ca svādhyāyapravacane ca | prajātiś ca svādhyāyapravacane ca | satyam iti satyavacā rāthītaraḥ | tapa iti taponityaḥ paurvaśiṣṭiḥ | svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyāḥ | tad dhi tapas tad dhi tapaḥ ||
Anuvāka 10
1.10
Anuvāka_1.10
Devanāgarī
अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः । अहं श्लोककृदहं श्लोककृदहं श्लोककृत् । अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य नाभायि । यो मा ददाति स इदेव मा आवाः । अहमन्नमन्नमदन्तमाद्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥
अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः । अहं श्लोककृदहं श्लोककृदहं श्लोककृत् । अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य नाभायि । यो मा ददाति स इदेव मा आवाः । अहमन्नमन्नमदन्तमाद्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥
IAST
aham annam aham annam aham annam | aham annādo 'ham annādo 'ham annādaḥ | ahaṃ ślokakṛd ahaṃ ślokakṛd ahaṃ ślokakṛt | aham asmi prathamajā ṛtasya | pūrvaṃ devebhyo 'mṛtasya nābhāyi | yo mā dadāti sa ideva mā āvāḥ | aham annam annam adantam ādmi | ahaṃ viśvaṃ bhuvanam abhy abhavām | suvarṇajyotīḥ | ya evaṃ veda | ity upaniṣat ||
aham annam aham annam aham annam | aham annādo 'ham annādo 'ham annādaḥ | ahaṃ ślokakṛd ahaṃ ślokakṛd ahaṃ ślokakṛt | aham asmi prathamajā ṛtasya | pūrvaṃ devebhyo 'mṛtasya nābhāyi | yo mā dadāti sa ideva mā āvāḥ | aham annam annam adantam ādmi | ahaṃ viśvaṃ bhuvanam abhy abhavām | suvarṇajyotīḥ | ya evaṃ veda | ity upaniṣat ||
Anuvāka 11
1.11
Anuvāka_1.11
Devanāgarī
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् ॥ देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकं सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि ॥ नो इतराणि । ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः । तेषां त्वयासनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रियं देयम् । ह्रियं देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् ॥ अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् । ये तत्र ब्राह्मणाः सम्मर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः ॥ अथाभ्याख्यातेṣु । ये तत्र ब्राह्मणाः सम्मर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः ॥ एष आदेशः । एष उपदेशः । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् ॥ देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकं सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि ॥ नो इतराणि । ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः । तेषां त्वयासनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रियं देयम् । ह्रियं देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् ॥ अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् । ये तत्र ब्राह्मणाः सम्मर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः ॥ अथाभ्याख्यातेṣु । ये तत्र ब्राह्मणाः सम्मर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः ॥ एष आदेशः । एष उपदेशः । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥
IAST
vedam anūcyācāryo 'ntevāsinam anuśāsti | satyaṃ vada | dharmaṃ cara | svādhyāyān mā pramadaḥ | ācāryāya priyaṃ dhanam āhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ | satyān na pramaditavyam | dharmān na pramaditavyam | kuśalān na pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam | svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam || devapitṛkāryābhyāṃ na pramaditavyam | mātṛdevo bhava | pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava | atithidevo bhava | yāny anavadyāni karmāṇi tāni sevitavyāni | no itarāṇi | yāny asmākaṃ sucaritāni tāni tvayopāsyāni || no itarāṇi | ye ke cāsmac chreyāṃso brāhmaṇāḥ | teṣāṃ tvayāsanena praśvasitavyam | śraddhayā deyam | aśraddhayā 'deyam | śriyaṃ deyam | hriyaṃ deyam | bhiyā deyam | saṃvidā deyam || atha yadi te karmavicikitsā vā vṛttavicikitsā vā syāt | ye tatra brāhmaṇāḥ sammarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran | tathā teṣu varterthāḥ || athābhyākhyāteṣu | ye tatra brāhmaṇāḥ sammarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran | tathā teṣu varterthāḥ || eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ | etad anuśāsanam | evam upāsitavyam | evam u caitad upāsyam ||
vedam anūcyācāryo 'ntevāsinam anuśāsti | satyaṃ vada | dharmaṃ cara | svādhyāyān mā pramadaḥ | ācāryāya priyaṃ dhanam āhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ | satyān na pramaditavyam | dharmān na pramaditavyam | kuśalān na pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam | svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam || devapitṛkāryābhyāṃ na pramaditavyam | mātṛdevo bhava | pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava | atithidevo bhava | yāny anavadyāni karmāṇi tāni sevitavyāni | no itarāṇi | yāny asmākaṃ sucaritāni tāni tvayopāsyāni || no itarāṇi | ye ke cāsmac chreyāṃso brāhmaṇāḥ | teṣāṃ tvayāsanena praśvasitavyam | śraddhayā deyam | aśraddhayā 'deyam | śriyaṃ deyam | hriyaṃ deyam | bhiyā deyam | saṃvidā deyam || atha yadi te karmavicikitsā vā vṛttavicikitsā vā syāt | ye tatra brāhmaṇāḥ sammarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran | tathā teṣu varterthāḥ || athābhyākhyāteṣu | ye tatra brāhmaṇāḥ sammarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran | tathā teṣu varterthāḥ || eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ | etad anuśāsanam | evam upāsitavyam | evam u caitad upāsyam ||
Anuvāka 12
1.12
Anuvāka_1.12
Devanāgarī
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
IAST
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatv aryamā | śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇur urukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvam eva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvām eva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtam avādiṣam | satyam avādiṣam | tan mām āvīt | tad vaktāram āvīt | āvīn mām | āvīd vaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatv aryamā | śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇur urukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvam eva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvām eva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtam avādiṣam | satyam avādiṣam | tan mām āvīt | tad vaktāram āvīt | āvīn mām | āvīd vaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
Brahmānandavallī
Anuvāka 2.1–2.9 · The Valley of Brahman-Bliss
Anuvāka 1
2.1
Anuvāka_2.1
Devanāgarī
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नात्पुरुषः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नात्पुरुषः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
oṃ saha nāv avatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvināv adhītam astu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || oṃ brahmavid āpnoti param | tad eṣābhyuktā | satyaṃ jñānam anantaṃ brahma | yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman | so 'śnute sarvān kāmān saha brahmaṇā vipaściteti || tasmād vā etasmād ātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ | ākāśād vāyuḥ | vāyor agniḥ | agner āpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī | pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhibhyo 'nnam | annāt puruṣaḥ | sa vā eṣa puruṣo 'nnarasamayaḥ | tasyedam eva śiraḥ | ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayam uttaraḥ pakṣaḥ | ayam ātmā | idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
oṃ saha nāv avatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvināv adhītam astu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || oṃ brahmavid āpnoti param | tad eṣābhyuktā | satyaṃ jñānam anantaṃ brahma | yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman | so 'śnute sarvān kāmān saha brahmaṇā vipaściteti || tasmād vā etasmād ātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ | ākāśād vāyuḥ | vāyor agniḥ | agner āpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī | pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhibhyo 'nnam | annāt puruṣaḥ | sa vā eṣa puruṣo 'nnarasamayaḥ | tasyedam eva śiraḥ | ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayam uttaraḥ pakṣaḥ | ayam ātmā | idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
Anuvāka 2
2.2
Anuvāka_2.2
Devanāgarī
अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीं श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः । अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥ तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीं श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः । अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥ तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
annād vai prajāḥ prajāyante | yāḥ kāś ca pṛthivīṃ śritāḥ | atho annenaiva jīvanti | athainad api yanty antataḥ | annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadham ucyate | sarvaṃ vai te 'nnam āpnuvanti | ye 'nnaṃ brahmopāsate | annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadham ucyate | annād bhūtāni jāyante | jātāny annena vardhante | adyate 'tti ca bhūtāni | tasmād annaṃ tad ucyata iti || tasmād vā etasmād annarasamayāt | anyo 'ntara ātmā prāṇamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya prāṇa eva śiraḥ | vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | apāna uttaraḥ pakṣaḥ | ākāśa ātmā | pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
annād vai prajāḥ prajāyante | yāḥ kāś ca pṛthivīṃ śritāḥ | atho annenaiva jīvanti | athainad api yanty antataḥ | annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadham ucyate | sarvaṃ vai te 'nnam āpnuvanti | ye 'nnaṃ brahmopāsate | annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadham ucyate | annād bhūtāni jāyante | jātāny annena vardhante | adyate 'tti ca bhūtāni | tasmād annaṃ tad ucyata iti || tasmād vā etasmād annarasamayāt | anyo 'ntara ātmā prāṇamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya prāṇa eva śiraḥ | vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | apāna uttaraḥ pakṣaḥ | ākāśa ātmā | pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
Anuvāka 3
2.3
Anuvāka_2.3
Devanāgarī
प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते । सर्वमायुर्विन्दते । ये प्राणं ब्रह्मोपासते । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते ॥ तस्माद्वा एतस्मात्प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते । सर्वमायुर्विन्दते । ये प्राणं ब्रह्मोपासते । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते ॥ तस्माद्वा एतस्मात्प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
prāṇaṃ devā anu prāṇanti | manuṣyāḥ paśavaś ca ye | prāṇo hi bhūtānām āyuḥ | tasmāt sarvāyuṣam ucyate | sarvam āyur vindate | ye prāṇaṃ brahmopāsate | prāṇo hi bhūtānām āyuḥ | tasmāt sarvāyuṣam ucyate || tasmād vā etasmāt prāṇamayāt | anyo 'ntara ātmā manomayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya yajur eva śiraḥ | ṛg dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | sāmottaraḥ pakṣaḥ | ādeśa ātmā | atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
prāṇaṃ devā anu prāṇanti | manuṣyāḥ paśavaś ca ye | prāṇo hi bhūtānām āyuḥ | tasmāt sarvāyuṣam ucyate | sarvam āyur vindate | ye prāṇaṃ brahmopāsate | prāṇo hi bhūtānām āyuḥ | tasmāt sarvāyuṣam ucyate || tasmād vā etasmāt prāṇamayāt | anyo 'ntara ātmā manomayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya yajur eva śiraḥ | ṛg dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | sāmottaraḥ pakṣaḥ | ādeśa ātmā | atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
Anuvāka 4
2.4
Anuvāka_2.4
Devanāgarī
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचन ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा । महः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचन ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा । महः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha | ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācana || tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmād vā etasmān manomayāt | anyo 'ntara ātmā vijñānamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya śraddhaiva śiraḥ | ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | satyam uttaraḥ pakṣaḥ | yoga ātmā | mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha | ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācana || tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmād vā etasmān manomayāt | anyo 'ntara ātmā vijñānamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya śraddhaiva śiraḥ | ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | satyam uttaraḥ pakṣaḥ | yoga ātmā | mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
Anuvāka 5
2.5
Anuvāka_2.5
Devanāgarī
विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद । तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान् कामान् समश्नुते ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्मानन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियम् एव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद । तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान् कामान् समश्नुते ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्मानन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियम् एव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
vijñānaṃ yajñaṃ tanute | karmāṇi tanute 'pi ca | vijñānaṃ devāḥ sarve | brahma jyeṣṭham upāsate | vijñānaṃ brahma ced veda | tasmāc cen na pramādyati | śarīre pāpmano hitvā | sarvān kāmān samaśnute || tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmād vā etasmād vijñānamayāt | anyo 'ntara ātmā ānandamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyam eva śiraḥ | modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
vijñānaṃ yajñaṃ tanute | karmāṇi tanute 'pi ca | vijñānaṃ devāḥ sarve | brahma jyeṣṭham upāsate | vijñānaṃ brahma ced veda | tasmāc cen na pramādyati | śarīre pāpmano hitvā | sarvān kāmān samaśnute || tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmād vā etasmād vijñānamayāt | anyo 'ntara ātmā ānandamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyam eva śiraḥ | modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā | tad apy eṣa śloko bhavati ||
Anuvāka 6
2.6
Anuvāka_2.6
Devanāgarī
असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । तस्माद्वा एतस्मादानन्दमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा ॥
असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । तस्माद्वा एतस्मादानन्दमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा ॥
IAST
asann eva sa bhavati | asad brahmeti veda cet | asti brahmeti ced veda | santam enaṃ tato vidur iti || tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmād vā etasmād ānandamayāt | anyo 'ntara ātmā | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyam eva śiraḥ | modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā ||
asann eva sa bhavati | asad brahmeti veda cet | asti brahmeti ced veda | santam enaṃ tato vidur iti || tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmād vā etasmād ānandamayāt | anyo 'ntara ātmā | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām | anvayaṃ puruṣavidhaḥ | tasya priyam eva śiraḥ | modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṃ pratiṣṭhā ||
Anuvāka 7
2.7
Anuvāka_2.7
Devanāgarī
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
yadā hy evaiṣa etasminn adṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane 'bhayaṃ pratiṣṭhāṃ vindate | atha so 'bhayaṃ gato bhavati | yadā hy evaiṣa etasminn udaraṃ antaraṃ kurute | atha tasya bhayaṃ bhavati | tattv eva bhayaṃ viduṣo 'manvānasya | tad apy eṣa śloko bhavati ||
yadā hy evaiṣa etasminn adṛśye 'nātmye 'nirukte 'nilayane 'bhayaṃ pratiṣṭhāṃ vindate | atha so 'bhayaṃ gato bhavati | yadā hy evaiṣa etasminn udaraṃ antaraṃ kurute | atha tasya bhayaṃ bhavati | tattv eva bhayaṃ viduṣo 'manvānasya | tad apy eṣa śloko bhavati ||
Anuvāka 8
2.8
Anuvāka_2.8
Devanāgarī
भीषास्माद्वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषास्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति ॥ सैषानन्दस्य मीमांसा भवति ॥ युवा स्यात्साधुयुवाध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः ॥ ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दाः । स एको आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः । ये कर्मणा देवानपियन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्यानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः । स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥
भीषास्माद्वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषास्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति ॥ सैषानन्दस्य मीमांसा भवति ॥ युवा स्यात्साधुयुवाध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः ॥ ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दाः । स एको आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः । ये कर्मणा देवानपियन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्यानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः । स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥
IAST
bhīṣāsmād vātaḥ pavate | bhīṣodeti sūryaḥ | bhīṣāsmād agniś cendraś ca | mṛtyur dhāvati pañcama iti || saiṣānandasya mīmāṃsā bhavati || yuvā syāt sādhu yuvādhyāyakaḥ | āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ | tasyeyaṃ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt | sa eko mānuṣa ānandaḥ || te ye śataṃ mānuṣā ānandāḥ | sa eko manuṣyagandharvāṇām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ manuṣyagandharvāṇām ānandāḥ | sa eko devagandharvāṇām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ devagandharvāṇām ānandāḥ | sa ekaḥ pitṝṇāṃ ciralokalokānām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ pitṝṇāṃ ciralokalokānām ānandāḥ | sa eko 'jānajānāṃ devānām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śatam ājānajānāṃ devānām ānandāḥ | sa ekaḥ karmadevānāṃ devānām ānandaḥ | ye karmaṇā devān apiyanti | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ karmadevānāṃ devānām ānandāḥ | sa eko devānām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ devānām ānandāḥ | sa eka indrasya ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śatam indrasya ānandāḥ | sa eko bṛhaspater ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ bṛhaspater ānandāḥ | sa ekaḥ prajāpater ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ prajāpater ānandāḥ | sa eko brahmaṇa ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā ||
bhīṣāsmād vātaḥ pavate | bhīṣodeti sūryaḥ | bhīṣāsmād agniś cendraś ca | mṛtyur dhāvati pañcama iti || saiṣānandasya mīmāṃsā bhavati || yuvā syāt sādhu yuvādhyāyakaḥ | āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ | tasyeyaṃ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt | sa eko mānuṣa ānandaḥ || te ye śataṃ mānuṣā ānandāḥ | sa eko manuṣyagandharvāṇām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ manuṣyagandharvāṇām ānandāḥ | sa eko devagandharvāṇām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ devagandharvāṇām ānandāḥ | sa ekaḥ pitṝṇāṃ ciralokalokānām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ pitṝṇāṃ ciralokalokānām ānandāḥ | sa eko 'jānajānāṃ devānām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śatam ājānajānāṃ devānām ānandāḥ | sa ekaḥ karmadevānāṃ devānām ānandaḥ | ye karmaṇā devān apiyanti | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ karmadevānāṃ devānām ānandāḥ | sa eko devānām ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ devānām ānandāḥ | sa eka indrasya ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śatam indrasya ānandāḥ | sa eko bṛhaspater ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ bṛhaspater ānandāḥ | sa ekaḥ prajāpater ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā || te ye śataṃ prajāpater ānandāḥ | sa eko brahmaṇa ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasyā ||
Anuvāka 9
2.9
Anuvāka_2.9
Devanāgarī
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कुतश्चनेति । एतं ह वाव न तपति । किमहं साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानं स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानं स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कुतश्चनेति । एतं ह वाव न तपति । किमहं साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानं स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानं स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥
IAST
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha | ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kutaś caneti | etaṃ ha vāva na tapati | kim ahaṃ sādhu nākaravam | kim ahaṃ pāpam akaravam iti | sa ya evaṃ vidvān ete ātmānaṃ spṛṇute | ubhe hy evaiṣa ete ātmānaṃ spṛṇute | ya evaṃ veda | ity upaniṣat ||
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha | ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kutaś caneti | etaṃ ha vāva na tapati | kim ahaṃ sādhu nākaravam | kim ahaṃ pāpam akaravam iti | sa ya evaṃ vidvān ete ātmānaṃ spṛṇute | ubhe hy evaiṣa ete ātmānaṃ spṛṇute | ya evaṃ veda | ity upaniṣat ||
Bhṛguvallī
Anuvāka 3.1–3.10 · The Valley of Bhṛgu
Anuvāka 1
3.1
Anuvāka_3.1
Devanāgarī
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मै होवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तं होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद् ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मै होवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तं होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद् ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
IAST
oṃ saha nāv avatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvināv adhītam astu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || bhṛgur vai vāruṇiḥ | varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | tasmai hovāca | annaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mano vācam iti | taṃ hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti | yat prayanty abhisaṃviśanti | tad vijijñāsasva | tad brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
oṃ saha nāv avatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvināv adhītam astu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || bhṛgur vai vāruṇiḥ | varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | tasmai hovāca | annaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mano vācam iti | taṃ hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti | yat prayanty abhisaṃviśanti | tad vijijñāsasva | tad brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
Anuvāka 2
3.2
Anuvāka_3.2
Devanāgarī
अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
IAST
annaṃ brahmeti vyajānāt | annād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | annena jātāni jīvanti | annaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
annaṃ brahmeti vyajānāt | annād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | annena jātāni jīvanti | annaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
Anuvāka 3
3.3
Anuvāka_3.3
Devanāgarī
प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
IAST
prāṇo brahmeti vyajānāt | prāṇād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti | prāṇaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
prāṇo brahmeti vyajānāt | prāṇād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti | prāṇaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
Anuvāka 4
3.4
Anuvāka_3.4
Devanāgarī
मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
IAST
mano brahmeti vyajānāt | manaso hy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti | manaḥ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
mano brahmeti vyajānāt | manaso hy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti | manaḥ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
Anuvāka 5
3.5
Anuvāka_3.5
Devanāgarī
विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससाद । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
IAST
vijñānaṃ brahmeti vyajānāt | vijñānād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti | vijñānaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
vijñānaṃ brahmeti vyajānāt | vijñānād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti | vijñānaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | tad vijñāya | punar eva varuṇaṃ pitaram upasasāda | adhīhi bhagavo brahmeti | taṃ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo 'tapyata | sa tapas taptvā ||
Anuvāka 6
3.6
Anuvāka_3.6
Devanāgarī
आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता । स य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता । स य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
IAST
ānando brahmeti vyajānāt | ānandād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti | ānandaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyoman pratiṣṭhitā | sa ya evaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
ānando brahmeti vyajānāt | ānandād dhy eva khalv imāni bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti | ānandaṃ prayanty abhisaṃviśantīti | saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyoman pratiṣṭhitā | sa ya evaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
Anuvāka 7
3.7
Anuvāka_3.7
Devanāgarī
अन्नं न निन्द्यात् । तद्व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
अन्नं न निन्द्यात् । तद्व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
IAST
annaṃ na nindyāt | tad vratam | prāṇo vā annam | śarīram annādam | prāṇe śarīraṃ pratiṣṭhitam | śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tad etad annam anne pratiṣṭhitam | sa ya etad annam anne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
annaṃ na nindyāt | tad vratam | prāṇo vā annam | śarīram annādam | prāṇe śarīraṃ pratiṣṭhitam | śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tad etad annam anne pratiṣṭhitam | sa ya etad annam anne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
Anuvāka 8
3.8
Anuvāka_3.8
Devanāgarī
अन्नं न परिचक्षीत । तद्व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
अन्नं न परिचक्षीत । तद्व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
IAST
annaṃ na paricakṣīta | tad vratam | āpo vā annam | jyotir annādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam | jyotiṣy āpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tad etad annam anne pratiṣṭhitam | sa ya etad annam anne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
annaṃ na paricakṣīta | tad vratam | āpo vā annam | jyotir annādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam | jyotiṣy āpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tad etad annam anne pratiṣṭhitam | sa ya etad annam anne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
Anuvāka 9
3.9
Anuvāka_3.9
Devanāgarī
अन्नं बहु कुर्वीत । तद्व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
अन्नं बहु कुर्वीत । तद्व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान्कीर्त्या ॥
IAST
annaṃ bahu kurvīta | tad vratam | pṛthivī vā annam | ākāśo 'nnādaḥ | pṛthivyām ākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ | ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā | tad etad annam anne pratiṣṭhitam | sa ya etad annam anne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
annaṃ bahu kurvīta | tad vratam | pṛthivī vā annam | ākāśo 'nnādaḥ | pṛthivyām ākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ | ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā | tad etad annam anne pratiṣṭhitam | sa ya etad annam anne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavān annādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhir brahmavarcasena | mahān kīrtyā ||
Anuvāka 10
3.10
Anuvāka_3.10
Devanāgarī
न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद्व्रतम् । तस्माद्यया कया च विधया बहु अन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मै अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोऽन्नं राद्धम् । मुखतोऽस्मै अन्नं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नं राद्धम् । मध्यतोऽस्मै अन्नं राध्यते । एतद्वै अन्ततोऽन्नं राद्धम् । अन्ततोऽस्मै अन्नं राध्यते ॥ य एवं वेद । क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । सन्तुष्टिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति । यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे । तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान्भवति । तन्महदित्युपासीत । महान्भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान्भवति । तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान्भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । परि मरियन्ते । पर्येनं मरियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । पर्ये ये चानभिमती ॥ अयम् । यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवमेतं वेद । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । तदप्येष श्लोको भवति ॥
न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद्व्रतम् । तस्माद्यया कया च विधया बहु अन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मै अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोऽन्नं राद्धम् । मुखतोऽस्मै अन्नं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नं राद्धम् । मध्यतोऽस्मै अन्नं राध्यते । एतद्वै अन्ततोऽन्नं राद्धम् । अन्ततोऽस्मै अन्नं राध्यते ॥ य एवं वेद । क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । सन्तुष्टिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति । यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे । तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान्भवति । तन्महदित्युपासीत । महान्भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान्भवति । तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान्भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । परि मरियन्ते । पर्येनं मरियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । पर्ये ये चानभिमती ॥ अयम् । यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवमेतं वेद । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । तदप्येष श्लोको भवति ॥
IAST
na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tad vratam | tasmād yayā kayā ca vidhayā bahu annaṃ prāpnuyāt | arādhyasmai annam ity ācakṣate | etad vai mukhato 'nnaṃ rāddham | mukhato 'smai annaṃ rādhyate | etad vai madhyato 'nnaṃ rāddham | madhyato 'smai annaṃ rādhyate | etad vai antato 'nnaṃ rāddham | antato 'smai annaṃ rādhyate || ya evaṃ veda | kṣema iti vāci | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ | karmeti hastayoḥ | gatir iti pādayoḥ | vimuktir iti pāyau | iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | santuṣṭir iti vṛṣṭau | balam iti vidyuti | yaśa iti paśuṣu | jyotir iti nakṣatreṣu | prajātir amṛtam ānanda ity upasthe | sarvam ity ākāśe | tat pratiṣṭhety upāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati | tan mahad ity upāsīta | mahān bhavati | tan mana ity upāsīta | mānavān bhavati | tan nama ity upāsīta | namyante 'smai kāmāḥ | tad brahmety upāsīta | brahmavān bhavati | tad brahmaṇaḥ parimara ity upāsīta | pari mariyante | paryenaṃ mariyante dviṣantaḥ sapatnāḥ | parye ye cānabhimatī || ayam | yaś cāyaṃ puruṣe | yaś cāsāv āditye | sa ekaḥ | sa ya evam etaṃ veda | asmāl lokāt pretya | etam annamayam ātmānam upasaṅkrāmati | etaṃ prāṇamayam ātmānam upasaṅkrāmati | etaṃ manomayam ātmānam upasaṅkrāmati | etaṃ vijñānamayam ātmānam upasaṅkrāmati | etam ānandamayam ātmānam upasaṅkrāmati | tad apy eṣa śloko bhavati ||
na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tad vratam | tasmād yayā kayā ca vidhayā bahu annaṃ prāpnuyāt | arādhyasmai annam ity ācakṣate | etad vai mukhato 'nnaṃ rāddham | mukhato 'smai annaṃ rādhyate | etad vai madhyato 'nnaṃ rāddham | madhyato 'smai annaṃ rādhyate | etad vai antato 'nnaṃ rāddham | antato 'smai annaṃ rādhyate || ya evaṃ veda | kṣema iti vāci | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ | karmeti hastayoḥ | gatir iti pādayoḥ | vimuktir iti pāyau | iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | santuṣṭir iti vṛṣṭau | balam iti vidyuti | yaśa iti paśuṣu | jyotir iti nakṣatreṣu | prajātir amṛtam ānanda ity upasthe | sarvam ity ākāśe | tat pratiṣṭhety upāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati | tan mahad ity upāsīta | mahān bhavati | tan mana ity upāsīta | mānavān bhavati | tan nama ity upāsīta | namyante 'smai kāmāḥ | tad brahmety upāsīta | brahmavān bhavati | tad brahmaṇaḥ parimara ity upāsīta | pari mariyante | paryenaṃ mariyante dviṣantaḥ sapatnāḥ | parye ye cānabhimatī || ayam | yaś cāyaṃ puruṣe | yaś cāsāv āditye | sa ekaḥ | sa ya evam etaṃ veda | asmāl lokāt pretya | etam annamayam ātmānam upasaṅkrāmati | etaṃ prāṇamayam ātmānam upasaṅkrāmati | etaṃ manomayam ātmānam upasaṅkrāmati | etaṃ vijñānamayam ātmānam upasaṅkrāmati | etam ānandamayam ātmānam upasaṅkrāmati | tad apy eṣa śloko bhavati ||